Σάββατο, 22 Σεπτεμβρίου 2018

σαν σήμερα 22 Σεπτεμβρίου

Δημήτρης Τριάντος 
σαν σήμερα 22 Σεπτεμβρίου, η δεύτερη φορά που σε ένα φέρετρο ακουμπούσε όλη η Ελλάδα, η πρώτη το 43 εν μέσω Κατοχής στην κηδεία του Παλαμά, τώρα το 71 εν μέσω δικτατορίας στην κηδεία του Σεφέρη, η σορός του σε δημόσιο προσκύνημα στην Mεταμόρφωση του Σωτήρος στην οδό Κυδαθηναίων στην Πλάκα εκεί που παντρεύτηκε την Μάρω, πάνδημη η κηδεία, ο κόσμος ηλικιακά μισός-μισός, πάρα πολλοί πρωτάρηδες, έπαιρναν το βάπτισμα του πυρός σε μια μαζική εκδήλωση, όσες δεκαετίες και να περάσουν θα λένε περήφανα « ήμουν και εγώ εκεί».
Αφηγείται ο Μίκης: Ο Γ. Ρίτσος το θεωρούσε ιεροσυλία να έμπαιναν σε λαϊκά κέντρα ο «Επιτάφιος», τα «άγια των αγίων» , το στοιχείο που απώθησε περισσότερο , τόσο αυτόν όσο και τον
Σεφέρη, ήταν η φωνή του Μπιθικώτση και το μπουζούκι του Χιώτη. Τους ήταν αδιανόητο να βλέπουν την ποίησή τους ντυμένη με τα μουσικά ρούχα των τραγουδιών του Τσιτσάνη, που τα άκουγες τότε σε περιθωριακά κέντρα προορισμένα για τους φτωχούς εργαζομένους των συνοικιών. Τότε το αφτί των αστών (ακόμη και των αριστερών διανοουμένων) είχε συνηθίσει να ακούει βιολιά, σαξόφωνα και άλλα “ευγενή” μουσικά όργανα. Τις δε φωνές τις ήθελε βελούδινες, απαλές, γλυκερές, Ευρωπαϊκές! Να όμως που όλα αλλάζουν, φθάνει να ξέρεις εσύ με ποιους τρόπους θα τα οδηγήσεις.

Όταν ηχογραφούσαμε, λέω στον Μπιθικώτση «πρόσεξε την άνω τελεία. Με τι καρδιά, με τι πνοή, τι πόθους και τι πάθος πήραμε την ζωή μας.• λάθος! κι αλλάξαμε ζωή, βάλε παύση πριν πεις λάθος». Στα αυτιά μου είχα την προτροπή του ποιητή: « προσέξτε την άνω τελεία! την άνω τελεία! Αλλιώτικα μου αντιστρέφεις το νόημα». Τελικά όμως αυτό αποδείχθηκε ανεφάρμοστο στην πράξη, με αποτέλεσμα να ακουστεί η λέξη «λάθος» κολλητά στο «πήραμε τη ζωή μας», δίνοντας αντίθετο νόημα στο ποίημα. Έξαλλος ο ποιητής, όμως άρεσε στον κόσμο, που ποιος λίγο, ποιος πολύ, είχε πάρει τη ζωή του λάθος…τι να κάνω, τον παίρνω μια βόλτα στις ταβέρνες της Πλάκας για να ακούσει όλο τον κόσμο να το τραγουδάει….. Ποτέ ίσως ένας Σεφέρης δεν είχε γίνει σαν μικρό παιδί. Γελούσε, έλαμπε ολόκληρος από ευτυχία, και νομίζω πως εκείνη τη βραδιά επέτρεψε στην τόσο αυστηρή του καρδιά να με αγαπήσει. Στο μέτρο φυσικά του επιτρεπτού για ένα διπλωμάτη».

Στην νεκρώσιμη πομπή προς το Α' Νεκροταφείο, μπροστά στην Πύλη του Αδριανού, το πλήθος σταματά την κυκλοφορία και αρχίζει να τραγουδά την «Άρνηση». Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος γράφει: "…Ποιος θα φανταζόταν, και πρώτα απ' όλα ο ίδιος ο Σεφέρης, ότι ένας ολόκληρος λαός θα τον κήδευε με τα τραγούδια του. Ποιος άλλος ποιητής στον κόσμο αξιώθηκε αυτήν τη τιμή: 200 χιλιάδες άνθρωποι να τον συνοδεύουν με το ποιητικό του μελοποιημένο έργο, στην τελευταία του κατοικία, ως πράξη αντιστάσεως…" τραγουδώντας μάλιστα ένα «λάθος», το πιο διάσημο και αξιολάτρευτο λάθος της Νεοελληνικής Γραμματείας!
φωτ 2. Έρωτας κεραυνοβόλος στον Ναό της Αφαίας στην Αίγινα σε μια εκδρομή. Αυτή τον ρωτά " έχετε δει ποτέ την Ανατολή στην Αίγινα ? …, τι λέτε κυρία μου, πριν τις 12 δεν έχω ξυπνήσει ποτέ! " Ο έρωτάς τους συγκλόνισε την κοσμική και πνευματική Αθήνα. Η Μάρω παντρεμένη, ο άντρας της την απειλεί ότι δε θα ξαναδεί τις κόρες της. Τελικά τους παντρεύει … ο Χίτλερ!, όπως έλεγε ο ίδιος ο ποιητής, Μια ημέρα μετά τη γερμανική εισβολή στην Θεσσαλονίκη, ο Σεφέρης (που κινδύνευε ως διπλωμάτης να συλληφθεί) έπρεπε να ακολουθήσει την εξόριστη Κυβέρνηση και ο μόνος τρόπος να είναι μαζί, ήταν να παντρευτούν. Τα παιδιά της τα άφησε στην Π. Δέλτα (ομοιοπαθής και αυτή παντρεμένη αλλά ερωτευμένη με τον Ίωνα Δραγούμη, αυτή την παρότρυνε "τα παιδιά σου δεν τα χάνεις, αλλά άλλον Σεφέρη, δεν θα βρεις"). Αργότερα τα παιδιά της θα γίνουν τα πιο αγαπημένα πρόσωπα του ποιητή, αφού συμφώνησαν να μην κάνουν δικά τους. Η σχέση ζωής με την Μάρω κράτησε 35 χρόνια, το μοναδικό πρόσωπο που εμπιστευόταν απόλυτα, αποδείχθηκε άξια πνευματική κληρονόμος του, χάρισε το Αρχείο του στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, εξέδωσε ανέκδοτα ποιήματα του κλπ, πέθανε σε ηλικία 102 ετών το 2000.
" Λυπούμαι γιατί άφησα να περάσει ένα πλατύ ποτάμι μέσα από τα δάχτυλά μου χωρίς να πιω ούτε μια στάλα " .
« Στα χρόνια μας ….. το ζήτημα δεν είναι πια αν θα γράφουμε καθαρεύουσα ή δημοτική. Το τραγικό ζήτημα είναι αν θα γράφουμε, ή όχι, ελληνικά ή ένα οποιοδήποτε ελληνόμορφο εσπεράντο (πόσο επίκαιρο!)
Ως πρεσβευτή, το Foreign Office της Αγγλίας τον είχε χαρακτηρίσει "ενοχλητικό" λόγω της θέσης του στο Κυπριακό να μην μπει η Τουρκία εγγυήτρια δύναμη κάτι που έγινε και της έδωσε την πρόφαση να επέμβει στην Κύπρο, η χούντα του είχε αφαιρέσει τον τίτλο του πρέσβη και το διπλωματικό του διαβατήριο. Αφηγείται ο Νίκος Γκάτσος: " ήταν χειμώνας του 1936, μια μέρα περπατούσα με το ποίημα του Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» στις τσέπες. Για κακή μου τύχη πέφτω σε μπλόκο της αστυνομίας που έκανε ελέγχους, με έπιασαν και με πήγαν στο τμήμα. Το βρίσκουν και μου λέει ο αξιωματικός. Τι πράγματα είναι αυτά? η Ελλάδα σε πληγώνει?, κομμουνιστής είσαι? Μα δεν το έγραψα εγώ, ένας πρεσβευτής μας το έγραψε, και μου λέει –με τέτοιους πρεσβευτές, για αυτό μας πήρε ο διάολος, σ’ αφήνουμε, μωρέ, γιατί είσαι βλάκας!"
Λίγο ακόμα θα ιδούμε
τις αμυγδαλιές ν’ ανθίζουν
τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο,
τη θάλασσα να κυματίζει
λίγο ακόμα, να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα ( Μυθιστόρημα, ΚΓ΄. 1935), αμήν!